ماجرای جریان انحرافی و اختلاس سه هزار میلیاردی
دیدار در لابی هتل لاله
اختلاس سه هزار میلیاردی

احمدی‌نژاد پس از علنی شدن اختلاس سه هزار میلیاردی و نسبت‌هایی که منتقدین در این باره به رئیس جمهور و اطرافیانش می‌زدند گفت: کسانی که دولت را به بهانه‌های گوناگون متهم می‌کنند گویا هیچ‌گونه نگرانی از محاکمه و تعقیب کیفری ندارند و اطمینان دارند که کسی به ادعای آنان رسیدگی نخواهد کرد.

دریافت این بخش از جزوه

بدون روتوش/ اوایل شهریور سال ۹۰ خبر «بزرگ‌ترین اختلاس تاریخ ایران» به سرعت در رسانه‌ها پخش شد. رئیس قوه قضائیه با اعلام این خبر گفت از چند هفته قبل رسیدگی به این پرونده آغاز شده است. مصطفی پورمحمدی رئیس سازمان بازرسی کل کشور در تاریخ ۱۸ شهریور در این خصوص گفت «این پرونده بی‌سابقه‌ترین پرونده فساد مالی کشور محسوب می‌شود و بررسی آن از سال گذشته با جدیت تمام آغاز شده است.» پور محمدی توضیح داد این تخلف از بانک صادرات شروع شده و به بانک‌های دیگر کشیده شده است.[۱] بلافاصله محمد جهرمی رئیس وقت بانک صادرات واکنش نشان داد و این اتهام را رد کرد. او گفت «اختلاسی از بانک صادرات ایران انجام نشده است و سوء استفاده مالی از هفت بانک کشور با استفاده از اسناد جعلی بانک صادرات بوده است.» [۲]

دو روز بعد(۲۰ شهریور) حسین شریعتمداری در روزنامه کیهان نوشت حلقه‌های یک گروه انحرافی درون دولت در مرکزیت سیستم پولی و مالی قرار گرفته‌اند و به «بانک بازی» مشغولند. او در این یادداشت لیدرهای جریان انحرافی را عامل راه اندازی برخی بانک‌های خصوصی عنوان کرد که با استفاده از رانت‌های بسیار و تخلفات گسترده به دنبال سودجویی هستند و عامل اختلاس ۳ هزار میلیاردی نیز بوده‌اند.[۳] این یادداشت در بسیاری از سایت‌ها با عنوان «نقش جریان انحرافی در اختلاس سه هزار میلیارد تومانی» بازنشر شد.[۴] یک روز بعد (۲۱ شهریور)؛ کیهان تیتر یک خود را به این موضوع اختصاص داد. در گزارش منتشر شده با عنوان «دست‌های پنهان در اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی» بارها نام «جریان انحرافی» برده می‌شود و تقصیرها به گردن آن انداخته می‌شود.[۵] این گزارش نیز در سایت‌های مختلف بازنشر می‌شود.[۶]

حدود یک ماه پیش‌ از این رهبر انقلاب پیرامون افشاگری و متهم کردن افراد گفته بودند[۷]:

«یکى از دوستان اشاره کردند که امیرالمؤمنین در فرمان خود به مالک اشتر فرموده‌اند که آدم‌هاى سوءاستفاده‌جو را رسوا کنید؛ شما گفته‌اید که افشاء نکنید. امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) نفرمودند موردى را که اثبات نشده، افشاء کنید. هیچ‌وقت چنین چیزى در بیان امیرالمؤمنین نیست، و این قطعاً از اسلام نیست. ما چه‌طور چیزى را که اثبات نشده، به صرف اتهام، افشاء کنیم؟ ممکن است این‌قدر حجم اتهام زیاد و وسیع باشد که یک عده‌اى به چشم یک امر قطعى و واقعى به آن نگاه کنند، اما هیچ پشتوانه‌ى استدلالى نداشته باشد، جائى ثابت نشده باشد. ما هیچ حجتى نداریم که این را بگوئیم. حتّى من در همان جلسه‌ای که اشاره کردند، از این بالاتر را گفتم. من گفتم حتّى جرمى که ثابت شد، اصل نباید بر افشاى آن جرم باشد. بالاخره یک مجرمى است، یک غلطى کرده، مجازات هم می‌شود؛ خانواده‌ى او، فرزندان او، پدر و مادر او گناهى نکرده‌اند؛ ما چرا بی‌خود این‌ها را رسوا کنیم؟ مگر آن‌جائى که خود نفس افشاء کردن، یک مصلحت بزرگى داشته باشد. بله، یک جائى هست که نفس افشاگرى در یک مسئله‌ى ثابت‌شده، مصلحتى دارد؛ آنجا ایرادى ندارد. این، منطق ماست.»

ردپای «جریان انحرافی» و پاسخ‌گویی دفتر رئیس جمهور

سایت مشرق در تاریخ ۲۲ شهریور نامه‌ای را منتشر می‌کند و ادعا می‌کند رئیس دفتر رئیس‌جمهور بدون برگزاری تشریفات قانونی، شرکت فولاد خوزستان را به گروه امیرمنصور آریا واگذار کرده است.[۸] این مطلب در برخی رسانه‌ها مانند خبرگزاری فارس، روزنامه کیهان و تهران امروز بازتاب یافت.

در همین روز مرکز ارتباطات، اطلاعات و تبلیغات دفتر رییس جمهور این ادعا را تکذیب می‌کند. در این تکذیبیه توضیح داده شده است که بین این واگذاری و اختلاس روی داده، هیچ ارتباطی وجود ندارد. به علاوه شرکت مذکور در زمان وزارت راه (سابق) مسئول اجرای عملیات دو طبقه نمودن خط کناره شمال بوده است که به دلیل کمبود منابع و زیاد بودن حجم پروژه‌های وزارت راه، درخواست سهام فولاد خوزستان را در عوض پرداخت هزینه می‌نماید. این پیشنهاد مورد استقبال وزارت راه قرار گرفته و در قانون بودجه سال ۸۹ نیز به دولت اجازه داده شده بود با فروش پروژه‌های دولتی، پروژه‌های جدیدی را به انجام برساند؛ و اصلا نیازی به برگزاری مزایده در این خصوص نبوده است. در پایان این اطلاعیه نیز آمده است:

 «سایت‌های خبری به ویژه مشرق و فارس و روزنامه‌هایی چون کیهان و تهران امروز از منحرف کردن موضوع اختلاس علاوه بر تخریب دولت چه هدفی را دنبال می‌کنند؟ و آنها از پیگیری پرونده اختلاس بزرگ از چه بابت نگرانند؟»[۹]

یک روز بعد (۲۳ شهریور)؛ حمیدرضا فولادگر (رئیس کمیسیون اصل ۴۴) اعلام می‌کند «اختلاس ۳ هزار میلیاردی نتیجه فشار جریان انحرافی به مدیران بانک‌ها است» و می‌گوید جریان انحرافی برای پشتوانه حرکت سیاسی خود به دنبال منابع اقتصادی است. او معتقد است انحراف در ارزش‌های انقلابی باعث انحراف اقتصادی شده است و این جریان با تاسیس بانک‌های خصوصی بانک‌های دولتی را نیز تحت فشار قرار داده است.[۱۰] علیرضا سلیمی  (یکی از اعضای فراکسیون اصولگرایان) نیز می‌گوید ابقای وزیر اطلاعات باعث افشای این اختلاس شد.[۱۱]

احمدی‌نژاد نیز روز ۲۳ شهریور در سفر به استان اردبیل و در جمع مردم این استان به ماجرای اختلاس اشاره کرد و گفت برخی در تلاش هستند «پاک‌ترین دولت تاریخ کشور» را متهم کنند. او گفت: «دولت به احترام رهبری گرانقدر و ملت عزیز ایران در مقابل آن‌ها سکوت کرده است؛ اما بدخواهان باید بدانند که سکوت دولت همیشگی نخواهد بود.» او از فضای ایجاد شده در رسانه‌ها هم ابراز نارضایتی کرد و گفت:

«کسانی که دولت را به بهانه‌های گوناگون متهم می‌کنند گویا هیچ‌گونه نگرانی از محاکمه و تعقیب کیفری ندارند و اطمینان دارند که کسی به ادعای آنان رسیدگی نخواهد کرد.» [۱۲]

حمایت نمایندگان مجلس از افشاگران

برخی نمایندگان مجلس به اطلاعیه روز قبل دفتر رئیس جمهور واکنش شدیدی نشان می‌دهند.

۲۴ شهریور؛ پرویز سروری (عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی) می‌گوید «اتهام جریان انحرافی به رسانه‌‌های افشاکننده نشانه وحشت‌ این جریان است». او همچنین واحد اطلاع رسانی رئیس دفتر رئیس جمهور را جریان انحرافی می‌خواند و می‌گوید افشاگری کیهان، فارس و مشرق یک انقلاب بود.[۱۳] زهره الهیان (عضو فراکسیون اصولگرایان) نیز در واکنش به این اطلاعیه می‌گوید «گناه رسانه‌ها چیست که پشت هر فسادی جریان انحرافی است». [۱۴] نیره اخوان (عضو کمیسیون حقوقی و قضایی) نیز اقدام دولت را «هجمه جریان انحرافی به خبرگزاری فارس، روزنامه کیهان و سایت مشرق» خواند و گفت این رفتار معنا دار است.

۲۵ شهریور؛ سید حسن تقوی (عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی) از رفتار کیهان، فارس و مشرق تقدیر کرد و گفت این رسانه‌ها در ماجرای جریان انحرافی نشان دادند که سرباز ولایت هستند.[۱۵] موسی قربانی (عضو کمیسیون حقوقی و قضایی) نیز گفت رسانه‌های افشاگر به خاطر خدا فحش‌ها را تحمل کنند. او گفت وقتی حکم دادگاه صادر شد مردم برای این رسانه‌ها دعا می‌کنند.[۱۶] جواد جهانگیرزاده (یکی دیگر از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی) نیز با اشاره به اتهام افکنی جریان انحرافی به رسانه‌های افشاکننده اختلاس سه هزار میلیارد تومانی گفت ‌این اقدام جریان انحرافی من را به یاد حکایت دزدی می‌اندازد که بعد از دزدی فریاد «آی دزد‌،‌آی دزد» سر می‌دهد.[۱۷]

۲۶ شهریور؛ حجت‌الاسلام حسین ابراهیمی (عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی) گفت که جریان انحرافی به جای متهم کردن دیگران باید پاسخگوی اختلاس رخ داده باشد.[۱۸] کاظم جلالی (سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی) نیز اطلاع رسانی دولت در خصوص اتهامات وارد شده را «لطیفه سیاسی» خواند. او معتقد بود که کار جریان انحرافی در سوال از رسانه‌هایی که او را به اختلاس متهم کرده‌اند اصلا درست نیست. [۱۹]

جلسه پرحاشیه مجلس و اظهارات جنجالی رئیس سازمان بازرسی کل کشور

روز ۲۵ شهریور وزیر دادگستری اعلام کرد پرونده اختلاس وارد دستگاه قضا شده و دولت عزم جدی در برخورد با عاملان دارد.[۲۰] دو روز بعد (۲۷ شهریور)؛حجت‌الاسلام‌والمسلمین غلامحسین محسنی اژه‌ای (دادستان کل کشور) که برای بررسی ابعاد تخلف صورت گرفته به اهواز سفر کرده بود از دستگیری ۱۹ نفر از متهمان خبر داد. او از نشریات و رسانه‌ها خواست تا اطلاع‌‌رسانی صحیحی از پرونده اختلاس ۳ هزار میلیارد تومانی داشته باشند و با اعلام اخبار غیر دقیق، موجب آشفتگی اذهان مردم و اخلال در کار دستگاه قضایی نشوند.[۲۱] وزیر اقتصاد نیز خبر دستگیری متهم اصلی پرونده را اعلام کرد. [۲۲]

همچنین مجلس در این روز ۴ ساعت جلسه غیر علنی و ۴۵ دقیقه جلسه علنی برای رسیدگی به پرونده اختلاس بزرگ داشت.[۲۳] در پایان این جلسه لاریجانی (رئیس مجلس) اعلام کرد مجلس قصد دارد ابعاد اختلاس بزرگ را بررسی کند.[۲۴] از سوی دیگر در این جلسه عنوان شد توصیه‌نامه‌هایی که از یکی از مقامات ارشد دولتی برای گروه اختلاس کننده صادر شده است مرتبط با فساد نبوده و تنها کمک و ارتباط را نشان می‌داده است.[۲۵] از طرفی احمد توکلی (نماینده تهران) در این جلسات گفت حمایت مشایی از این افراد باعث ایجاد فساد بانکی شده است.[۲۶]

اتفاق مهم دیگر در جلسات امروز مجلس تذکر یک نماینده به رئیس سازمان بازرسی کشور بود. در حین سخنان پورمحمدی (رئیس سازمان بازرسی کل کشور) برخی نمایندگان استنادات او را برای ارتباط اختلاس با رئیس دفتر رئیس جمهور و دولت طلب می‌کنند که پورمحمدی بدون ارائه سند می‌گوید مطالبی که گفته شده در سایت‌ها آمده است. مهدی کوچک زاده (نماینده مردم تهران) در تذکری در حین سخنان پورمحمدی به وی نوشته است:

 «وای به حال مملکتی که مستندات رئیس سازمان بازرسی آن مطالب سایت‌ها باشد و این کار، یک کار سیاسی است.»

این نماینده مجلس تصریح می کند که آقای پورمحمدی مکررا با استناد به مطالب سایت‌ها گفتند که دفتر رئیس جمهور در اختلاس اخیر دست دارد اما به عنوان یک مقام رسمی در دستگاه نظارتی و قضایی سندی برای اثبات این سخن ارائه نکردند.[۲۷] یک روز بعد حجت‌الاسلام غلامرضا مصباحی‌مقدم گفت مقصران اصلی این حادثه ضعف نظارت و ضعف مدیریت سیستم بانکی است و توضیح داد عدم استفاده از سامانه جامع اطلاعاتی زمینه‌ساز این اختلاس شد. [۲۸]

۲۹ شهریور اولین زمزمه‌ها از حضور برخی نماینگان در بین متهمان پرونده اختلاس شنیده شد. نماینده سمیرم در مجلس از لاریجانی خواست تا نام متهمین را ذکر کند تا اتهام اختلاس به پای همه ۲۹۰ نماینده نوشته نشود. لاریجانی در پاسخ گفت مقامات قضایی نامی از نمایندگان اعلام نکرده‌اند. [۲۹]

از دیگر سو، محمدابراهیم نکونام رئیس کمیسیون اصل ۹۰ در مصاحبه با فارس در پاسخ به این سوال که «آیا اسنادی در رابطه با دخالت جریان انحرافی در این اختلاس وجود دارد یا خیر؟»  گفت:

 «در کمیسیون اصل ۹۰ سند صریحی از این گروه پیدا نکردیم. اگر سندی در رابطه با دولت پیدا کنیم آن را اعلام می‌کنیم».[۳۰]

اظهار نظر لاریجانی و نکونام در حالی انجام شد که مقامات قضایی طی روزهای قبل نیز هیچ اسمی را اعلام نکرده‌ بودند اما خبررسانی‌ها در باره اختلاس همواره با نام جریان انحرافی و دخالت دولت انجام می‌شد.

تذکر رئیس قوه قضاییه به رسانه‌ها

یک روز بعد (۳۰ شهریور)؛ آیت‌الله صادق آملی لاریجانی در خصوص فساد بزرگ مالی گفت:

 «سؤال ما این است که این سه هزار میلیاردی که در رسانه آمده کدامیک از این رسانه‌ها تحقیق کرده‌اند و به نتیجه رسیده‌اند و حتی خود را محق دانسته‌اند که افرادی را  محکوم کنند در حالی که قوه قضاییه هنوز تحقیقاتش کامل نشده و حکمی نیز صادر نکرده است. اگر از بنده هم به عنوان مسئول دستگاه قضایی بپرسید آیا سه هزار میلیارد، اختلاس هست؛ بنده می‌گویم نمی‌دانم و تنها می‌توانم در این برهه بگویم که ما می‌دانیم جریان بزرگ تخلف مالی رخ داده است.»

رئیس قوه قضاییه در انتقاد از فضا تهمت آلود رسانه‌ها نیز اظهارات شفاف و صریحی داشت:

«من اخطار می‌کنم که این وضعیت در تهمت‌زدن به افراد و مشوش کردن اذهان از سوی رسانه‌ها ادامه پیدا نکند که هر کسی را که دلشان می‌خواهد تهمت بزنند و هر کسی را که می‌خواهند نسبتی به او بدهند و ذهن عمومی جامعه را طوری مشوش کنند» [۳۱]

با این وجود؛ نمایندگان مجلس در روز ۳ مهر ۹۰ طرح استیضاح وزیر اقتصاد را با دلیل «دخالت جریان انحرافی در اختلاس چندهزار میلیاردی» به هیئت رئیسه مجلس رساندند. [۳۲]

فقط دولت مقصر است؛ به‌خصوص مقامات بالای آن

دو روز بعد(۵ مهر)؛ محمودرضا خاوری (مدیر عامل بانک ملی) نامه استعفای خود را به وزیر ارائه کرده و محمد جهرمی نیز از مدیر عاملی بانک صادرات کنارگذاشته شد. روز بعد جهرمی بیانیه‌ای منتشر کرد و ضمن متهم کردن برخی از بخش‌های دولت خبر فرار خاوری به کانادا را مطرح نمود. [۳۳]

یک روز بعد (۶ مهر)؛ علی‌اکبر جوانفکر (مشاور رسانه‌ای رئیس جمهور) در سرمقاله روزنامه ایران با انتقاد از اتهامات وارد شده به دولت بر تفکیک قوا تاکید کرد و گفت نظارت وظیفه نهادهای دیگر غیر از دولت بوده است که در انجام آن اهمال شده است.[۳۴] آیت‌الله آملی لاریجانی در سخنانی که امروز در سفر به استان زنجان داشت گفت «شنیده‌ام فردی مدعی شده دستگاه قضایی و قوه مقننه اهمال کاری کردند که باید به این فرد گفت: وقاحت حدی دارد.» او گفت این افراد می‌ترسند با تکمیل شدن پرونده پایشان به دادگاه باز شود و این رفتار از خوفشان است.[۳۵]

محمد دهقان (عضو هیئت رئیسه مجلس) نیز در واکنش به انتشار این یادداشت؛ جریان انحرافی را متهم به  بی صداقتی و نفاق پیچیده کرده و می گوید که رسواتر از اختلاس ۳ هزار میلیاردی، فرافکنی جریان انحرافی است و  این جریان سر رشته تمام مفاسد کلان اقتصادی در کشور به آن‌ها می‌رسد. [۳۶] سید محمدعلی بزرگواری (یکی دیگر از نمایندگان مجلس) نیز گفت حمله به مجلس و قوه قضائیه ننگ اختلاس را از دامن جریان انحرافی پاک نمی کند. [۳۷]

روز ۱۰ مهر کمیته ویژه مجلس که قرار بود پرونده اختلاس را بررسی کند نتایج اولیه را اعلام نمود. تنها نکته‌ی اعلام شده توسط کمیته مذکور این بود که فشارهای بیرونی در اختلاس موثر بوده است.[۳۸] اما در همین روز؛ فولادگر (رئیس کمیسیون اصل ۴۴) اعلام می‌کند «نقش جریان انحرافی در اختلاس به وضوح نمایان است» [۳۹]

یک روز بعد (۱۰ مهر)؛ محسنی اژه‌ای در نشست خبری‌اش می‌گوید «برخی از فعالیت های امیر منصور آریا درست بوده است و این فرد اعتبارات را به درستی اخذ کرده است اما از میانه راه این مسیر به اشتباه رفته» [۴۰] یک روز بعد؛ ۱۱ نماینده مجلس از رئیس جمهور به دلیل «تعلل یا دخالت اطرافیانش در بزرگ‌ترین تخلف بانکی قرن اخیر» شکایت می‌کنند.[۴۱]

تذکرات رهبری به افراد و رسانه ها

رهبر انقلاب امروز در دیدار با کارگزاران حج برای اولین بار بعد از کشف فساد بزرگ بانکی سخنرانی‌ نمو‌دند. رهبری با یادآوری توصیه‌های سالیان قبل در باره برخورد جدی با مفاسد اقتصادی، درباره لزوم تلاش مسئولین برای برخورد با این اختلاس گفتند:

«مردم عزیزمان بدانند؛ خوشبختانه مسئولین کشور در هر سه قوه، هم با این حادثه، هم ان‌شاءالله با حوادث دیگر مبارزه می‌کنند و پیشگیرى می‌کنند؛ باید هم بکنند، وظیفه‌شان است که مقابله و مبارزه کنند. هر سه قوه دارند تلاش می‌کنند. یک عده‌اى می‌خواهند از این حوادث استفاده کنند براى زدن توى سر مسئولین کشور. مسئولین کشور دارند کار می‌کنند؛ هم مجلس، هم دولت، هم قوه‌ى قضائیه»

 و در ادامه تاکید می کنند:

«دیگر نباید قضیه را خیلى کش بدهند. بگذارید مسئولین کارشان را بکنند؛ عاقلانه، مدبرانه، قوى و با دقت قضایا را دنبال کنند. جنجال و هیاهو تا یک مقدارى براى آگاهى‌ها لازم است؛ دیگر همین طور هى ادامه دادن -بخصوص که اگر بعضى‌ها هم بخواهند در این بین استفاده‌هاى دیگرى از این مسائل بکنند- هیچ مصلحت نیست. »[۴۲]

دقایقی بعد از رسانه ای شدن بیانات رهبری، خبرگزاری فارس گفتگویی با یکی از اساتید دانشگاه منتشر می‌کند با عنوان «لزوم پرهیز از فضای تخریب در ماجرای اختلاس اخیر»! [۴۳]

رئیس جمهور نیز در روز ۱۲ مهرماه به اتهامات وارد شده واکنش نشان داد و در دیدار با استانداران گفت دولت برای آنکه وجهه ایران اسلامی در دنیا تخریب نشود در مقابل همه هجمه‌ها سکوت می کند و کار و تلاش برای ساختن کشور را به پاسخ‌گویی به فضاسازی ها و تبلیغات ترجیح می‌دهد و تاکید می‌کند که در حکومت اسلام ارزش آبروی یک مومن بالاتر از ارزش خانه خدا است و شاید بتوان با غوغاسالاری دولت را متهم کرد اما یقیناً حساب و کتاب الهی و روز قیامت با آنچه در دنیا وجود دارد متفاوت است.[۴۴] احمدی نژاد همچنین در برنامه گفت‌وگوی شبکه دو سیما از فضای بسیار سنگین منفی‌بافی‌ها علیه دولت انتقاد کرد و گفت برخی تخلف بانکی اخیر را بهانه کردند تا از مردم برای انتخاب این دولت انتقام بگیرند.  [۴۵]

چند روز بعد (۲۰ مهر)؛ رهبر انقلاب در سخنرانی خود در اجتماع بزرگ مردم کرمانشاه به موضوع فساد مالی اشاره می‌کنند:

«در همین فساد اخیر بانکى که پیش آمد و همه را متوجه خودش کرد، من مى‌بینم و شاهدم که خوشبختانه سه قوه با هم همکارى بسیار خوبى دارند؛ هم از مجلس، هم از دولت، هم از قوه‌ى قضائیه، با همدیگر دارند کار می‌کنند براى اینکه این را دنبال کنند. باید این مسئله را دنبال کنند، به نتیجه برسند، متخلف را – هر که هست – مجازات کنند، تا این براى دیگران عبرت شود.» [۴۶]

روز ۲۵ مهر؛ پورمحمدی در جمع دانشجویان دانشگاه علم و صنعت گفت «ما در سازمان سندی نداریم که این افراد (مشایی و بقایی) در پرونده دخالت دارند»[۴۷]

محاکمه وزیر اقتصاد در مجلس

بالاخره استیضاح وزیر اقتصاد با ۲۸ امضا در تاریخ ۲۸ مهر اعلام وصول شد. محورهای این استیضاح؛ عدم اجرای قانون یا نقض احکام قانونی مربوط به وظایفی که وزیر نسبت به بانک‌ها داشته، نصب افراد به سمت‌های مهم بدون داشتن صلاحیت، عدم نظارت بر کارکرد بانک‌ها به عنوان نماینده سهام دولت در بانک و عدم مقاومت در برابر اعمال نفوذ مقامات اجرایی است. [۴۸]

۳ آبان محسنی‌اژه‌ای در گفت‌و‌گوی ویژه‌ خبری برای اولین بار توضیح می دهد که لفظ «اختلاس» برای این پرونده درست نیست و عنوان «اخلال در نظام اقتصادی» به متهمان تفهیم شده است.[۴۹] دو روز بعد (۵ آبان)؛ دهقان (عضو هیئت رئیسه مجلس) اعلام می کند که گزارش کمیته ویژه مجلس از فساد بزرگ بانکی بعد از مدتها بحث و بررسی[۵۰] آماده شد. او درباره برخی تحلیل‌های موجود مبنی بر وجود ردپای جریان انحرافی در فساد بانکی اخیر گفت اسناد کمیسیون اصل ۹۰ درباره این موضوع برای ورود به آن آماده نشده است! [۵۱]

۸ آبان متن گزارش کمیته ویژه مجلس منتشر می‌شود. در این گزارش هم مطلبی در مورد جریان انحرافی و برخی افرادی که تا پیش از این از آن ها یاد می شد نیست و هم از دست داشتن برخی نمایندگان در فساد بزرگ مالی سخن به میان می‌آید. [۵۲]

روز ۱۰ آبان استیضاح سید شمس‌الدین حسینی (وزیر اقتصاد) انجام می‌گیرد و نمایندگان با ۱۴۱ رای مخالف، وزیر را ابقا می‌کنند. توکلی از عمده‌ترین مخالفان وزیر اقتصاد در این جلسه بود و اصرار زیادی کرد تا ثابت کند که حسینی در قضیه فساد بانکی چه اطلاع داشته است و چه بی اطلاع بوده است؛ دخالت داشته یا کوتاهی کرده است. توکلی همچنین اصرار داشت که انتخاب مدیران عامل بانک های ملی و صادرات (خاوری و جهرمی) و صدور حکم آنها بدون مقررات و مصالح کشور بوده و با قانون‌های موجود، تمامی مسئولیت خاوری وجهرمی عقلا، شرعا و قانونا بر عهده وزیر اقتصاد است. در بخش پایانی جلسه هم توکلی نسبت به پخش صدای وزیر در یکی از جلسات کمیسیون اصل ۹۰ اقدام نموده و وزیر اقتصاد را به دروغگویی و تلاش برای آزادی خاوری متهم کرد. این اقدام او؛ با تذکر رئیس مجلس و واکنش وزیر مواجه شد. لاریجانی در دفاع از وزیر اقتصاد گفت مجلس به او رای اعتماد مشروط دهد.[۵۳]

رهبر معظم انقلاب چند ماه بعد از این جنجال‌ها درباره حفظ آبروی افراد به مجلس چنین توصیه کردند:

«یکى از چیزهائى که در مجلس واقعاً نشانه‌ى سلامت است، پرهیز از تعرض به آبروى این و آن است. خب، یک منبرى در اختیار شماست؛ این منبر، منبر عمومى است. شما وقتى حرف میزنید، پشت یک بلندگوى ملى دارید حرف میزنید؛ به گوش همه میرسد. اگر در این فرمایشاتى که شما در مجلس میفرمائید، مطلبى باشد که تعرض به آبروى کسى باشد، متهم کردن یک کسى باشد – ولو به نظر شما گناهکار است، لیکن گناهش ثابت نشده – یا تعرض به یک امرى باشد که ولو اصلاً واقع هم باشد، وظیفه‌ى من و شما نیست به آن بپردازیم؛ مثلاً مسائل خصوصى افراد. چرا باید در مجلس، در پشت بلندگوى مجلس، اسمى از این چیزها آورده شود؟ از اینها باید بشدت پرهیز کرد. اگر از اینها پرهیز شد، نشانه‌ى سلامت است.»[۵۴]

افشاگری‌های رسانه‌ای مدیرعامل برکنار شده

محمد جهرمی روز ۱۵ آبان سومین نامه‌اش پس از برکناری را به صورت عمومی منتشر کرد. او در این نامه ضمن مقصر دانستن دولت در فساد روی داده؛ از اتهامات وارد شده به بانک صادرات ابراز ناراحتی کرد. [۵۵]

احمدی‌نژاد در تاریخ ۱۷ آبان در سخنرانی‌اش در همایش طرح تحویل بانکی از دستگیری قائم مقام بانک مرکزی انتقاد کرد. او گقت آن آقایانی که رشوه داده‌اند، تخلف کرده‌اند و پشتیبان نفوذی داشته‌‌اند دستگیر شده‌اند، اینها را علنی محاکمه کنید و از آنها بپرسید چه کسانی حامی شما بوده‌اند.. قائم مقام بانک مرکزی را گرفته‌اند به او می‌گویند که در نظارت کوتاهی کرده‌ای، بگو که فلانی از من پشتیبانی کرده است تا آزادت کنیم![۵۶] یک روز بعد آیت‌الله آملی لاریجانی در واکنشی به این سخنان گفت توجیه‌پذیر نیست که دائماً بگوییم چرا این را گرفتید آن را نگرفتید. او گفت در سینه‌ حرف‌های بسیاری دارد اما برای حفظ وحدت آن را نمی‌گوید اما اگر روزی ضرورت شود خواهد گفت.[۵۷]

روز ۱۹ آبان بانک مرکزی به نامه جهرمی واکنش نشان داد. در این نامه علاوه بر ذکر نکاتی در پایان گفته شده بود آقای جهرمی مدت زیادی به عنوان مدیر عامل بانک صادرات و عضو شورای پول و اعتبار فعالیت داشته‌اند و بهتر می بود نکاتی که مطرح کردند را در آن زمان پیگیری می‌نمودند. [۵۸] چند روز بعد (۱ آذر)؛ محمد جهرمی برای بیان آخرین توضیحات و دفاعیات به دادگاه احضار شد.[۵۹]

۲ آذر؛ دهقان (عضو هیئت رئیسه مجلس) گفت برخی از اعضای جریان انحرافی در این قضیه متهم هستند و برای خارج کردن رسیدگی قضایی از مسیر عدالت اقدام به تهدید توخالی، جوسازی و فشار علیه مسئولین می‌کنند. [۶۰] پنج روز بعد(۷ آذر)؛ دهقان بار دیگر مدعی شد جریان انحرافی فشارهای وارد شده بر محسنی‌اژه‌ای را مدیریت می‌کند زیرا درست‌شان در این پرونده آلوده است. [۶۱]

از سویی محسنی اژه‌ای در گفت‌وگوی ویژه‌ی خبری در پاسخ به این سوال که آیا افراد رده بالا هم در بین متهمان هستند گفت معنی افراد رده بالا را نمی‌دانم اما پرونده همچنان مفتوح است. او در باره قائم مقام بانک مرکزی گفت «به این نتیجه نرسیدیم که او مغز متفکر فساد اقتصادی است.» اژه‌ای در رابطه با وضعیت جهرمی گفت برای این فرد قرار مجرمیت صادر شده یا عن‌قریب صادر خواهد شد.[۶۲]

توکلی، نماینده مجلس، روز ۱۱ دی در نشستی دانشجویی با عنوان «کالبد شکافی تقلب ۳ هزار میلیارد تومانی» گفت قائم مقام بانک مرکزی با سفارش مشایی و حکم رئیس جمهور به مسئولیت رسیده بود و اضافه کرد که دولت در حال فشار آوردن به قوه قضائیه است و شما دانشجویان باید از قوه قضائیه دفاع کنید. [۶۳] در همین روز؛ محسنی اژه‌ای خبر از دست داشتن فرزند یکی از نمایندگان مجلس در فساد برگ مالی داد و همچنین اعلام کرد از ۴ نماینده مجلس در مورد فساد بانکی تحقیق شده است. [۶۴]

محسنی‌اژه ای در روز ۱۰ بهمن اعلام کرد برای ۲۴ نفر از متهمان کیفرخواست صادر شده است و قاضی پرونده نیز انتخاب شده است. او گفت تعدادی از مسئولان در پست‌های مختلف دستگیر شده‌اند هر چند پست‌های این افراد در رده‌های بالا نبوده اما این افراد به دریافت مبالغ قابل توجه رشوه اعتراف کرده‌اند. [۶۵]

اژه‌ای در تاریخ ۲۴ بهمن اعلام کرد اولین دادگاه به صورت علنی در دادگاه انقلاب در تاریخ ۲۹ بهمن برگزار خواهد شد. او گفت در این فساد هم بانک ملی و هم بانک صادرات تخلف کرده‌اند. [۶۶] در روز ۲۹ بهمن ۱۳۹۰ اولین جلسه دادگاه فساد بزرگ مالی با حضور ۳۲ نفر از متهمان برگزار شد.[۶۷] روال برگزاری جلسات دادگاه در سال ۹۰ ادامه یافت و تا پایان سال دو جلسه دیگر برگزار گردید. در آخرین روزهای سال ۹۰ (۲۱ اسفند)، جهرمی در مصاحبه با خبر آنلاین، به سلسله افشاگری های خود در زمینه «رازهای اختلاس سه هزار میلیاردی» ادامه داده و گفت اعترافات خوبی هم به دست آمده و مشخص شده که خواهر زاده آقای مشایی چه مقدار دریافت کرده است و در کیفر خواست نامش آورده شده است.[۶۸]

برگزاری جلسات دادگاه و صدور آرا

اوایل فروردین ۹۱؛ پورمحمدی (رئیس سازمان بازرسی کل کشور) در مصاحبه با خبرآنلاین درباره رابطه دولت با پرونده فساد بانکی می گوید:

«اینکه دولت از این گروه حمایت کرده هیچ تردیدی نیست؛ از آقای رئیس‌جمهور، رئیس دفترشان، وزرا و بانک‌ها. اینها همه روشن است یک گروه بزرگ اقتصادی بودند از حمایت دولت و رانت دولت هم استفاده کردند در این هیچ تردیدی نیست اما اینکه در فساد‌های اینها و تخلفات اینها جز به جز همه در جریان هستند؟ نه. دو تا مقوله هست این‌ها را باید از هم جدا کرد ما سعی کردیم در جاهای مختلف اینها را توضیح دهیم یک موقع است شما می‌گوید این‌ها باید حمایت بشوند. در این تردیدی نیست اصلاً این حجم عملیات بدون این کمک‌ها و پشتوانه‌ها صورت نمی‌گیرد ولی می‌تواند توجیه کنند که فعال اقتصادی بوده و یک کارآفرین برجسته و نمونه بوده یک تولید‌کننده موفق بوده در مجلس یکی گفت یک از آقایان مدیران گفت که او را به عنوان قهرمان صنعت می‌شناختیم خب قهرمان صنعت را همه حمایت می‌کنند. و نمی‌توانیم به این مدیر نسبت بدهیم که تو از فساد او خبر داشتی و با فساد او شریک بودی البته ما حرفمان این است که پرونده تخلفات را که اعلام کردیم بی‌توجه از کنارش گذشتند یا مدیران زیر‌دست شما الآن تخلفاتش مشخص شده چرا خوب نظارت نکردید و پیوسته از او حمایت کردید. در حالی که خیلی تصویر قشنگی از این آدم ارائه می‌دهند و البته ادعا‌ها و شبهاتی و نسبت‌هایی مطرح است ولی تا ثابت نشود ما چیزی نمی‌توانیم بگوییم اینها باید در مراحل بازجویی و باز‌پرسی و نهایتاً در دادگاه ثابت شود تا نسبت‌های دیگر را بشود مطرح کرد.» [۶۹]

در هشتمین جلسه دادگاه (۱۰ اردیبهشت)؛ یکی از متهمان پرونده به نام «الف-گ» نقش جریان انحرافی در فساد بانکی را پررنگ دانسته و خبر از دیدار  مشایی با متهم اصلی پرونده (مه آفرید خسروی) در هتل لاله می دهد. این خبر به طور گسترده در رسانه ها منتشر شد[۷۰] و سایت جهان‌نیوز خواستار برخورد با مشایی و حضور او در دادگاه می شود.[۷۱]

حدود سه سال پیش‌ از این و در اوج برگزاری دادگاه های مربوط به متهمین دخالت در فتنه ۸۸، رهبر انقلاب پیرامون متهم کردن افراد براساس اظهارات متهمین در دادگاه گفته بودند[۷۲]:

«همین جا من این را هم بگویم: اینکه در دادگاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها – که در تلویزیون هم پخش میشد – از قول یک متهمى چیزى راجع به یک کس دیگرى گفته میشود، من این را بگویم که این، شرعاً حجیت ندارد. بله، متهم هرچه درباره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ى خود در دادگاه بگوید، این حجت است. اینکه بگویند در دادگاه درباره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ى خودش اگر اعترافى کرد، حجت نیست، این حرف مهملى است، حرف بى‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ارزشى است؛ نه، هر اقرارى، هر اعترافى، شرعاً، عرفاً و در نزد عقلا در یک دادگاه در مقابل دوربین، در مقابل بینندگان میلیونى که متهم علیه خود بکند، این اعتراف مسموع است، مقبول است، نافذ است؛ اما علیه دیگرى بخواهد اعترافى کند، نه، مسموع نیست.»[۷۳]

پانزدهمین و آخرین جلسه دادگاه در روز ۲۵ تیر برگزار شد.[۷۴] در نهایت محسنی‌اژه ای روز ۹ مرداد ۹۱ احکام صادره دادگاه را اعلام کرد و گفت از ۳۹ متهم بخش اول ۴ نفر به اعدام، ۲ نفر حبس ابد و بقیه به حبس‌ های طولانی مدت و یا احکامی سبک تر محکوم شدند.[۷۵] روز ۲۹ بهمن حکم اعدام ۴ متهم پرونده از سوی دیوان عدالت اداری تایید شد[۷۶] و احکام نهایی و مورد تایید دیوان برای ۲۵ متهم پرونده منتشر شد. با نگاهی به اسامی اعلام شده متهمین و سمت های آنان[۷۷] مشخص شد که از میان مقامات ارشد دولتی صرفاً یکی از معاونین وزیر صنایع، یکی از معاونین و دو تن از مدیران کل وزارت راه به احکامی مانند ۱۰ سال حبس، ۷۴ ضربه شلاق، انفصال از خدمات دولتی و استرداد وجهی که به عنوان رشوه گرفته اند؛ محکوم شده اند.

هشتم اردیبهشت ۹۲ –بیش‌ از یک سال و نه ماه پس از رسانه‌ای شدن اختلاس و اشاره به نقش برخی نمایندگان مجلس در آن- خبر محکوم شدن سه نماینده مجلس در این پرونده منتشر شد. قاضی نامی از این نمایندگان نیاورد.[۷۸]

توصیه‌ها و تذکرات رهبر انقلاب در زمینه عدم اتهام زنی به افراد  چه بود؟

آیت‌الله خامنه‌ای اوایل تیرماه ۹۱، زمانی که پرونده اختلاس روزهای نهایی خود را می‌گذراند درباره حفظ آبروی افراد به رسانه‌ها و قوه‌قضائیه گفتند:

«یک مسئله‌ى دیگرى که در مورد قوه‌ى قضائیه مهم است ـ البته مخاطب این، فقط قوه‌ى قضائیه نیست؛ بیشتر، دستگاه‌هاى تبلیغاتى‌اند ـ مسئله‌ى آبروى اشخاص است. خیلى باید مراقب حفظ آبروى اشخاص بود. شریعت اسلامى عِرض مؤمن را در ردیف جان او قرار داده … اسم آوردن از متهمین، قبل از اثبات جرم، یا اسم نیاوردن، اما جورى بیان کردن که مثل اسم آوردن است، اینها اشکال دارد، ایراد دارد؛ اینها ارتقاء قوه‌ى قضائیه و دستگاه قضاى کشور را یقینا دچار اختلال میکند. این هم یک نکته است که حتما بایستى مورد توجه قرار بگیرد.»[۷۹]

رهبر معظم انقلاب یک‌‌سال پیش‌از بیانات بالا، زمانی که هنوز بیش از یک ماه به شروع جنجال‌های پرونده اختلاس باقی مانده بود (تیر ۹۰)، در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه گفته بودند:

«خب، قوه‌ى قضائیه با متهم مواجه است. یک نفرى متهم به یک معنائى می‌شود؛ قوه‌ى قضائیه وظیفه دارد از راه‌هائى که قانون معین کرده، برود تحقیق کند، تفحص کند و مشخص کند که این اتهام وارد است یا وارد نیست. صرف متهم شدن که جرم نیست. به هر کسى ممکن است یک اتهامى وارد شود. تا وقتى که از طریق قانونى جرم ثابت نشده است، نه در خود قوه، نه در بیرون قوه، نه در تریبونها و منبرهاى رسمى، نه در وسائل ارتباط جمعى، کسى حق ندارد آبروى یک مسلمانى را ببرد؛ این بسیار مسئله‌ى مهمى است. بعضى اوقات انسان مى‌بیند روى قوه‌ى قضائیه فشار مى‌آورند که آقا افشاء کنید. نه آقا، هیچ لزومى ندارد افشاء کردن. در موارد خاصى، بله، شارع مقدس مشخصاً و معیناً خواسته است که مردم مجازات را ببینند، یا مجازات شونده را بشناسند؛ اینها موارد خاصى است، مال همه جا نیست. به‌خصوص وقتى که در فضاى جامعه روحیه‌ى تعمیم وجود دارد که یک چیزى را به غیر مورد خودش تعمیم می‌دهند، اینجا انسان خیلى باید احتیاط کند. تا وقتى جرمى ثابت نشده است، قطعاً نبایستى کسى را در معرض قرار داد؛ در معرض اتهام هم نباید قرار داد؛ چون وقتى گفتید متهم است، افکار عمومى تفکیک نمیکند بین متهمى که هیچ گناهى نکرده است، با آن کسى که شواهدى بر گناه او وجود دارد. حتّى بعد از اثبات جرم هم چه لزومى دارد؟ عرض کردم، مگر یک موارد خاص؛ «و لیشهد عذابهما طائفة من المؤمنین». چند موردِ این‌جورى داریم. حتّى اگر چنان‌چه فرض کنیم یک نفرى جرمى هم کرده است، این جرم در دادگاه صالح اثبات هم شده است، این شخص به مجازات محکوم هم شده است -فرض کنید رفته زندان- چه لزومى دارد ما اسم او را در روزنامه‌ها منتشر کنیم تا بچه‌ى این آدم که دارد مدرسه می‌رود، دیگر رویش نشود مدرسه برود؟ چه اشکال دارد که این مدتِ زندانش را بگذراند، بیاید بیرون، خودش و خانواده‌اش زندگى عادى‌شان را ادامه دهند؟ خب، جرمى کرد، مجازات شد، تمام شد دیگر. باید حتماً آبروریزى بشود؟ این از نکات بسیار مهمى است. البته مخاطب این حرف فقط قوه‌ى قضائیه نیست؛ مسئولان قوه، خارج قوه، رسانه‌ها مخاطبند.»[۸۰]



[۱] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900618000167

[2] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900618000334

[3] http://www.kayhan.ir/900620/2.htm#other201

[4] http://jahannews.com/vdcjyievvuqeoaz.fsfu.html

[5] http://www.kayhan.ir/900621/14.htm#other1401

[6] http://www.fardanews.com/fa/news/161636

[7] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=16912

[8] http://www.mashreghnews.ir/fa/news/66440

[9] http://www.president.ir/fa/30147

[10] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900623000835

[11] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900623000987

[12] http://www.president.ir/fa/30134

[13] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900624000341

[14] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900624000398

[15] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900625000259

[16] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900625000289

[17] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900625000518

[18] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900626000911

[19] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900625000525

[20] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900624000525

[21] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900627001121

[22] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900627000749

[23] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900627000493

[24] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900627000563

[25] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900627001085

[26] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900627000730

[27] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900627001082

[28] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900627001124

[29] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900628001547

[30] این مصاحبه از خبرگزاری فارس حذف شده است اما در لیست اخبار این روز وجود دارد. با این حال بازنشر این مصاحبه در سایت‌های گوناگون قابل دسترسی است:

 http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900630000987

http://www.ghanoononline.ir/Export/print/news/22290

[31] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900630001225

[32] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900703001252

[33] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900706000750

[34] http://inn.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=1&Id=79154&Rate=0

[35] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900706001345

[36] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900706001289

[37] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900706001230

[38] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900710000122

[39] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900709001404

[40] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900711001412

[41] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900711001054

[42] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=17454

[43] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900711000808

[44] http://www.president.ir/fa/31158

[45] http://www.president.ir/fa/31164

[46] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=17510

[47] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900725001504

[48] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900801000379

[49] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900803000085

[50] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900716000893

[51] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900805000720

[52] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900808000998

[53] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900810000816

[54] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20027

[55] http://www.donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=276683

[56] http://president.ir/fa/33110

[57] http://www.khabaronline.ir/detail/184182/society/judiciary

[58] http://www.khabaronline.ir/detail/184291/economy/financial-market

[59] http://aftabnews.ir/fa/news/139767

[60] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900902000870

[61] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900907000703

[62] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900907000001

[63] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13901011000902

[64] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13901012001436

[65] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13901110001350

[66] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13901124001239

[67] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13901129001109

[68] http://www.khabaronline.ir/detail/203368/economy/political-economy

[69] http://www.khabaronline.ir/detail/205084/

[70] http://hamshahrionline.ir/details/168292

[71] http://www.jahannews.com/vdchwvnim23niid.tft2.html

[72] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=16912

[73] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8070

[74] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910425001271

[75] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910509000899

[76] http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13911129000916

[77] http://www.mehrnews.com/detail/News/2003005

[78] http://www.mehrnews.com/detail/News/2042087

[79] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20099

[80] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=12805

ویژه‌ها
رادیو