آیا دولت راه‌حل مشکلات اقتصادی را مذاکره با آمریکا می‌دانست؟
بحران سکه و ارز در شعب ابی‌طالب
بحران سکه و ارز

پس از سخن گفتن رهبری از شرایط بدر و خیبر به جای شعب‌ابی‌طالب در یکی از رسانه‌ها این تحلیل منتشر شد: باید دید مرکز فرماندهی تفکر شعب سازی در اقتصاد کشور کجاست و چه کسی است، چرا که می‌توان به صراحت اعلام کرد موضع‌گیری بهمنی نشات گرفته ار خط و تفکر اقتصادی موجود در دولت است.

دریافت این بخش از جزوه

بدون روتوش/ تحلیل‌های مبتی بر کلید‌واژه «شعب ابی طالب»، اواخر دی ماه سال ۹۰ در مورد چرایی به‌وجود آمدن بحران ارز و سکه در کشور مطرح شد و همچنان هم ادامه دارد. منتقدین می‌گفتند که جریان انحرافی معتقد است کشور در شرایط شعب ابی‌طالب قرار دارد و باید برای حل مشکلات با آمریکا مذاکره کرد، فلذا با مانند مقایسه شرایط کشور با شعب ابی‌طالب و افزایش شدید و تعمدی در  نرخ سکه و ارز (دی و بهمن ۹۰) قصد دارد نظام را وادار به مذاکره با آمریکا کند.

«شعب ابی‌طالب» و مذاکره با آمریکا

حسین شریعتمداری ۵ بهمن ۹۰، در یادداشتِ «چه کسانی تحریم را بزک می کنند؟!»[۱] در روزنامه کیهان بحران سکه و ارز را «مصنوعی» و «هماهنگ با تحریم نفتی» دانست که «جریانی هم‌سو با اصحاب فتنه» آن را ترتیب داده است تا تحریم نفتی را «سنگین و پرآسیب» نشان دهد. وی این اقدام را مأموریت کسانی دانست که «شرایط کنونی کشور را با دوران شعب ابی‌طالب مقایسه می کردند و راه برون‌رفت را در گشودن باب مذاکره با آمریکا می‌دانستند.»

سایت الف (وابسته به احمد توکلی) نیز همان‌روز پنجم بهمن، در یادداشتِ «قهر دوم/ اقتصاد سیاسی عریانِ التهابات اقتصادی اخیر»[۲] افزایش سریع بهای سکه و ارز را «التهاب سازی و اضطرار سازی تعمدی حلقه انحرافی» خواند. در این تحلیل آمده بود که این اقدام در کنار «بزرگ‌نمایی اثر تحریم‌ها» و «طرح مفهوم شعب ابی‌طالب» برای این است که دولت «به نظام بقبولاند که کشور تحمل مقاومت در برابر فشار را ندارد.»

«جریان شناسی یک تمثیل: تفکر شعب سازی در اقتصاد» [۳] عنوان تحلیلی از سایت دیدبان بود که ۲۷ مرداد ۹۱ منتشر شد. در این نوشته آمده بود:

«جمع‌بندی دولت از شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور با توجه به مسئله‌ی تحریم‌ها این است که ما در شرایط شعب ابی‌طالب هستیم.»

افراد دیگری هم در همینن دوره زمانی اخیر به این موضوع اشاره کردند، از جمله: سعید قاسمی (۹۱/۷/۱۳) [۴] و پرویز سروری (قائم مقام جمعیت رهپویان انقلاب اسلامی) (۹۱/۸/۴) [۵].

ماجرا از کجا شروع شد؟

«شعب ابی طالب» از زمانی تبدیل به کلیدواژه شد که رهبر معظم انقلاب (۹۰/۱۰/۱۹) گفتند:

«یک روز در صدر اسلام، دشمنان به نظرشان رسید که با شِعب ابى‌طالب و محاصره‌ى اقتصادى مسلمان‌ها، آنها را از پا بیندازند؛ اما نتوانستند. این روسیاه‌هاى بدمحاسبه‌گر خیال می‌کنند ما امروز در شرائط شِعب ابى‌طالبیم. اینجور نیست. ما امروز در شرائط شِعب ابى‌طالب نیستیم؛ ما در شرائط بدر و خیبریم. ما در شرائطى هستیم که ملت ما نشانه‌هاى پیروزى را به چشم دیده است؛ به آن‌ها نزدیک شده است؛ به بسیارى از مراحل پیروزى، با سرافرازى دست پیدا کرده است. امروز مردم ما را از محاصره‌ى اقتصادى می‌ترسانند؟ با این حرف‌ها، با این ترفندها می‌خواهند مردم را از صحنه بیرون کنند؟ مگر چنین چیزى ممکن است؟ امروز می‌خواهند در اراده‌ى مسئولین اختلال ایجاد کنند؟» [۶]

روز بعد از این سخنان، سروش نیوز در گزارشی با عنوان «چه کسی شعب ابی طالب را در اقتصاد ایران مطرح کرد؟» عنوان کرد که محمود بهمنی (رئیس کل بانک مرکزی) برای اولین بار در تاریخ ۲۰ آذر این موضوع را طرح کرده است[۷]. در این یادداشت آمده بود:

«باید دید مرکز فرماندهی تفکر شعب سازی در اقتصاد کشور کجاست و چه کسی است، چرا که می‌توان به صراحت اعلام کرد موضع‌گیری بهمنی نشات گرفته ار خط و تفکر اقتصادی موجود در دولت است. بی‌شک بسیاری از کارشناسان اقتصادی سیاست‌های غلط بانک مرکزیِ دولت را عامل بی‌ثباتی بازار اقتصادی کشور بالاخص سکه و دلار می‌دانند.»

گزارش ضدانقلاب

«پشت پرده «شرائط بدر و خیبر» در ملاقات کمیته ویژه هیأت وزیران با مقام رهبری»[۸] عنوان گزارش سایت ضدانقلاب جرس بود که چند روز بعد منتشر شد. این گزارش علاوه بر انتشار گسترده در دیگر سایت‌های ضدانقلاب، در محافل سیاسی داخلی نیز اثر عمیقی به جا گذاشت.

شعب ابی طالب

در این گزارش ادعا شده بود که در نخستین جلسه هیأت دولت در زمستان ۹۰، برخی از وزرا و مسئولین ارشد دولتی؛ گزارش‌هایی درباره وضعیت نامطلوب اقتصادی کشور ارائه می‌کنند و احمدی‌نژاد در پاسخ می‌گوید که کلید حل مشکل تجدید نظر در سیاست خارجی و مذاکره با اروپا و آمریکا در مورد تحریم‌هاست. سپس وزرا از احمدی‌نژاد می‌خواهند که موضوع را با رهبری مطرح کند. نهایتاً با پیشنهاد احمدی نژاد، کمیته ای منتخب از وزرا تشکیل شده و به دیدار رهبری می‌روند. بعد از ارائه گزارش اعضای کمیته به رهبری، معاون اول رئیس جمهور (رئیس کمیته) اعلام می‌کند که با توجه به وضعیت اقتصادی کشور و تحریمهای غرب، پیشنهاد کارشناسی دولت، مذاکره با آمریکا است. این پیشنهاد با مخالفت رهبر انقلاب روبه‌رو شده و ایشان به انتقاد از دولت می پردازند.

بهمنی چه گفته بود؟

بهمنی علاوه بر تاریخ مدنظر سروش نیوز (۲۰ آذر)، دو بار دیگر هم در سال ۹۰ از «شعب ابی طالب» سخن گفته بود. این اظهارات را به ترتیب زمانی می‌خوانید:

«با توجه به ذخایر ارزی کشور، به هیچ وجه اقتصادمان در برابر تحریم آسیب پذیر نیست، حتی اگر وضعیت تحریم‌ها بدتر از دوران “شعب ابیطالب” باشد به دلیل وجود ذخایر عظیم طلا کشور را اداره می‌کنیم.» [۹]

نشست ساماندهی صرافان (۹۰/۵/۱۰)

«بهمنی با اشاره به ضرورت در نظر گرفتن راهکارهایی برای مقابله با تحریم گفت: باید جامعه را به نحوی اداره کنیم که بتوانیم دو سال خود را حفظ کنیم گویا در شعب ابی‌طالب گرفتار شده ایم.» [۱۰]

نشست صبحانه اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران (۹۰/۹/۲۰)

«در حال حاضر مشکل ما نقل و انتقال پول است. نمی‌توانیم ال‌سی باز کنیم و باید از طریق صرافی‌ها و بانک‌ها پول حواله کنیم. پول نفت را همانند قبل نمی‌توانیم وصول کنیم اما به‌رغم همه این شرایط زمینه را به‌گونه‌ای فراهم کرده‌ایم که واردات به شکل مطلوبی انجام شود. بارها گفته‌ام ما خود را برای دوران بدتر از “شعب ابیطالب” آماده کرده‌ایم و به لطف دوراندیشی‌هایی که در گذشته داشته‌ایم و تدابیر مقابله با تهدیدها از این پیچ سخت نیز به سلامت عبور خواهیم کرد. »[۱۱]

مصاحبه با هفته نامه آسمان (۹۰/۹/۲۶)

شعب ابی طالب«شعب ابی‌طالب» به عنوان نمادی از مقاومت مسلمانان در برابر تحریم ها و مشکلات اقتصادیِ تحمیلی دشمنان در جامعه مطرح بوده است و نه به عنوان نماد ضعف. اشارات بهمنی نیز در همین چارچوب بوده است. علاوه بر این، بهمنی عموماً بر این موضوع که «خود را برای دوران بدتر از شعب ابی‌طالب آماده کرده‌ایم» و «از این شرایط عبور خواهیم کرد»، تاکید کرده است که از آنها پیام «مقاومت همراه با امیدواری» به جامعه منتقل می شود و نه پیام «ضعف».

شاید به همین دلیل بوده که پیش از بیانات رهبر انقلاب، طرح موضوع «شعب ابی طالب» توسط رئیس کل بانک مرکزی با واکنشی منفی نشد و حتی بازخوردهای مثبتی نیز در برخی رسانه‌های منتقد دولت دیده شد.

به عنوان نمونه، روزنامه رسالت  در تاریخ ۹۰/۵/۱۱ یادداشتی با عنوان «طلاهای بهمنی و دکترین شعب ابی طالب- اقتصاد مقاومتی در سال جهاد اقتصادی‏»[۱۲]  منتشر کرده بود و با تقدیر از اقدام استراتژیک بانک مرکزی در ذخیره طلا نوشته بود:

«‏جامعه ایران امروز نیازمند چنین روحیه ای [روحیه مسلمین در شعب ابی طالب] است. جهاد اقتصادی در دوران تحریم تنها با رویکرد اقتصاد مقاومتی میسر است. این رویکرد در قالب دکترین شعب ابی طالب در جامعه ترویج شود.»

خبرگزاری مهر نیز در تاریخ ۹۰/۸/۷ با انتشار گزارشی از محله شعب ابی‌طالب در مکه مکرمه به تبیین چرایی اشاره مسئولان اقتصادی کشور به این موضوع پرداخته بود.[۱۳]

گذشته از این‌ها هیچ‌یک از مقامات اقتصادی و ارشد دولت (به غیر از رئیس کل بانک مرکزی) به صورت رسمی و علنی، چنین تحلیلی از شرایط کشور ارائه نکرده است و به همین علت، تسری دادن دیدگاه بهمنی به کل دولت، فاقد دلایل و مستندات کافی است. هم‌چنین تعمد دولت در بحران سکه و ارز به قصد وادار کردن نظام به مذاکره با آمریکا نامتناسب و غیرمستند است، چرا که در سخنان بهمنی پیرامون شعب ابی‌طالب (به عنوان تنها دست‌آویز مستند این نسبت) اصولاً چنین موضوعاتی مطرح نشده است و تنها خبری که می‌تواند پایه‌ای برای این‌ تحلیل‌ها به حساب بیاید گزارش سایت ضدانقلاب جرس است.

رهبر انقلاب: به حرف بیگانگان کسی را متهم به خیانت نکنیم

آیت‌الله خامنه‌ای دو سال پیش از این ماجرا، رسانه‌ها و شخصیت‌های سیاسی را از این‌گونه رفتارها برحذر داشته بودند:

«فضا را نباید از تهمت و از گمانِ سوء پر کرد. قرآن کریم می‌فرماید: لو لا اذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنات بانفسهم خیرا؛ وقتى می‌شنوید که یکى را متهم می‌کنند، چرا به هم‌دیگر حسن‌ظن ندارید؟ تکلیف دستگاه اجرائى و قضائى به جاى خود محفوظ است. دستگاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى اجرائى باید مجرم را تعقیب کنند، دستگاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى قضائى باید مجرم را محکوم و مجازات کنند؛ با همان روشى که ثابت می‌شود و در قوانین اسلامى و قوانین عرفى ما هست و هیچ هم در این زمینه نباید کوتاه بیایند؛ اما مجازات مجرم که از طرق قانونى جرم او ثابت شده است، غیر از این است که به گمان، به خیال، به تهمت، یکى را متهم کنیم، بدنام کنیم، توى جامعه دهن به دهن بگردانیم. اینکه نمی‌شود. این فضا، فضاى درستى نیست. یا دیگرانخارجى‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها، بیگانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها، تلویزیون‌هاى مغرضعلیه کسى یا کسانى حرفى بزنند، ادعا کنند که این‌ها فلان جا خیانت کردند، فلان جا خطا کردند؛ ما هم عین همان را پخش کنیم. این، ظلم است؛ این، مورد قبول نیست. رسانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى بیگانه کِى دلشان براى ما سوخته است؟ کِى خواسته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند حقائق در مورد ما روشن بشود، که در این مورد بیایند حقیقت را گفته باشند؟ می‌گویند، حرف‌هائى می‌زنند، ادعاهائى می‌کنند.»[۱۴]



[۱] http://www.kayhan.ir/901105/2.htm#other200

[2] http://alef.ir/vdci3uaz3t1a5v2.cbct.html?140899

[3]  http://didban.ir/fa/news/436

[4] http://www.rajanews.com/detail.asp?id=139577

[5] http://www.mehrnews.com/detail/News/1728222

[6] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=18496

[7]  البته سروش نیوز بعدها، لینک این خبر را از سایت خود حذف کرد : http://www.soroushnews.ir/newsF-2261.html ولی متن این خبر در سایت های دیگر مانند الف و جهان نیوز موجود است.

  http://www.alef.ir/vdcba9b80rhbf8p.uiur.html?139146

http://www.jahannews.com/vdcirparut1au52.cbct.html

[8] http://www.rahesabz.net/story/48371/

[9] http://old.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsId=1372739

[10] http://old.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsId=1480170

[11] این مصاحبه با تیتر نادرست «رئیس کل بانک مرکزی: در شعب ابی طالب هستیم» در این هفته‌نامه اصلاح‌طلب منتشر شد و چند هفته بعد (۲۰ دی) در سایت تابناک برای اولین و ظاهرا آخرین بار با تیتر «برای بدتر از شعب ابیطالب آماده ایم» بازنشر شد.

http://www.asemanweekly.com/article/1214/

[12] http://www.resalat-news.com/fa/?code=70381

[13] http://old.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsId=1446364

[14] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8070

ویژه‌ها
رادیو