دست‌آوردهای مسکن مهر
سرپناهی برای محرومین
maskan

اگر چنین فرصتی پیش روی این خانوارها قرار نمی‌گرفت؛ اولاً از حق خانه‌دار شدن محروم می‌شدند و ثانیاً آوردة 15 میلیون تومانی ایشان در بخش تولید سرمایه‌گذاری نمی‌شد.

دریافت جزوه

بدون روتوش/«تأمین مسکن متناسب با نیاز» از اولین اولویت‌های اقتصادی حضرت امام(ره) پس از وقوع انقلاب اسلامی بود که در پیام تشکیل بنیاد مستضعفان در تاریخ ۹ اسفند ۵۷ و پیام افتتاح حساب ۱۰۰ (تشکیل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی) در تاریخ ۲۱ فروردین ۵۸ توسط ایشان مورد تأکید قرار گرفت و به دنبال آن در اصول ۳، ۳۱ و ۴۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصریح شده است. به عنوان مثال؛ براساس اصل سی‌ویکم قانون اساسی «داشتن مسکن متناسب با نیاز، حق هر فرد و خانواده ایرانی» بوده و «دولت موظف است با رعایت اولویت برای آنها که نیازمند‌ترند بخصوص روستانشینان و کارگران زمینه اجرای این اصل را فراهم کند.».

در راستای اجرای این اصول قانون اساسی و همچنین پاسخگویی به تقاضای انباشته مسکن طی ۵ دهة گذشته، برنامه مسکن مهر با تخصیص «زمین با هزینه صفر» (حذف قیمت زمین از قیمت تمام شده مسکن از طریق واگذاری زمین اجاره‌ای به متقاضیان)، «تسهیلات قرض الحسنه» و «تبدیل واسطه مالکیتی به مدیریتی» در فرآیند ساخت در دستور کارِ دولت‌ نهم و دهم قرار گرفت که فرصت خانه‌دار شدنِ نیازمندان واقعی مسکن شهری را با متوسط آورده‌ ۱۵ میلیون تومان در طول دورة ساخت ایجاد کرده است.

اگر چنین فرصتی پیش روی این خانوارها قرار نمی‌گرفت؛ اولاً از حق خانه‌دار شدن محروم می‌شدند و ثانیاً آوردة ۱۵ میلیون تومانی ایشان در بخش تولید سرمایه‌گذاری نمی‌شد. بنابراین برنامه مسکن مهر علاوه‌بر آنکه فرصت خانه‌دار شدن را برای محرومین از مسکن در تمامی شهرها و روستاهای کشور بوجود آورد؛ از افزایش تقاضا در بازارهای مصرفی کاسته و نقدینگی خانوارها را به سمت تولید هدایت کرده است.

رهبر معظم انقلاب گفته اند:

«آن عدالتى که اسلام از ما خواسته است، با آن‌چه که امروز در جامعه‌ى ماست، فاصله‌ى زیادى دارد؛ اما حرکت به سمت عدالت اجتماعى متوقف نشد و ادامه پیدا کرد و روزبه‌روز شدیدتر شده است. امروز حرکت به سمت عدالت اجتماعى از سالهاى قبل هم بیشتر است، از دوره‌هاى قبل هم بیشتر است. یکى از نمونه‌هاى مهم عدالت اجتماعى، تقسیم و توزیع متناسب فرصتهاى کشور است. در نظام‌هاى غافل از حقیقت عدالت اجتماعى، بر روى طبقه‌ى خاصى تکیه می‌شود، بر روى مناطق خاصى از کشور تکیه می‌شود؛ اما در جمهورى اسلامى هرچه پیش مى‌آئیم -تا امروز که سى و دو سال گذشته- این معنا را قوى‌تر مى‌بینیم. روستاها در حوزه‌ى مراقبت قرار می‌گیرند، شهرهاى دوردست در حوزه‌ى مراقبت قرار می‌گیرند. این همه مسکن‌سازى در روستاها، این همه جاده‌سازى به سمت شهرهاى دور کشور و روستاها، راه‌هاى ارتباطى، ارتباطات گوناگون، نیروى برق، آب مناسب، تلفن، امکانات زندگى، اینها در سرتاسر کشور توزیع شده است.»

رهبر معظم انقلاب، خطبه‌های نمازجمعه تهران[۱] ، ۸۹/۱۱/۱۵

«در زمینه‌ى خدمات اقتصادى، ده‌ها هزار خانه و مسکن ساخته شد و در اختیار مردم قرار گرفت. این آمارها، آمارهاى بزرگى است؛ آمارهاى مهمى است. مسکن روستائى ساخته شد، جاده‌ها ساخته شد، بزرگراه‌ها و آزادراه‌ها ساخته شد. این‌ها طلیعه‌ى دهه‌ى پیشرفت و عدالت است. ما گفتیم این دهه، «دهه‌ى پیشرفت و عدالت» خواهد بود؛ این طلیعه‌اش است.»

رهبر معظم انقلاب، بیانات در حرم رضوی[۲] ، ۹۱/۱/۱

«خب، نقاط قوّتى وجود دارد؛ ضعف‌هائى هم وجود دارد. در جمع‌‌بندى نقاط قوّت و نقاط ضعف، وقتى ما نگاه می‌کنیم، ترجیح را به نقاط قوّت می‌دهیم؛ لیکن این معنایش این نیست که ما ضعف‌ها را نباید برطرف کنیم. خب، در طول این چند سال در کشور کارهاى وسیع عمرانى انجام گرفته؛ بخصوص در مناطق دوردست، در بخش‌هاى مختلف؛ این‌ها واقعاً کارهاى مهمى است؛ این یک رویکرد بسیار مهمى در حرکت دولت است.»

رهبر معظم انقلاب، بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و هیئت دولت[۳] ، ۹۱/۶/۲

مبانی قانونی لازم جهت اجرای این برنامه با هدف تولید مسکن برای دهک های در آمدی متوسط و پایین جامعه با پیشنهاد لایحه قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن از سوی دولت و تصویب آن در سال ۱۳۸۶ توسط مجلس شورای اسلامی فراهم گردید و از سال ۱۳۸۸ به صورت جدی فعال شد. برخی از آثار مهم و مثبت اجرای این طرح در دولت احمدی نژاد عبارتست از[۴]:

الف- رونق اقتصادی صنایع مرتبط با مسکن و افزایش رشد اقتصادی

پرداخت تسهیلات ساخت مسکن در قالب اجرای برنامه مسکن مهر  به معنای ایجاد تقاضا در بیش از ۱۲۰ رشته فعالیت صنعتی پسین و پیشین وابسته بوده و باعث فعال شدنِ ظرفیت خالی صنایع و معادن وابسته و ایجاد واحدهای جدید تولید صنعتی شده است.

برنامه مسکن مهر توانسته است سهم ۳ درصدی تولید صنعتی مسکن را به ۲۰ درصد افزایش دهد. در شرایط فعلی تقاضای ایجاد شده برای مصالح ساختمانی به‌واسطه تولید مسکن باعث رونق صنایع و معادن وابسته به این بخش شده است و این صنایع مشکلی در تولید و فروش محصول ندارند. در چند سال اخیر (از اواسط سال ۸۷ به بعد) شاخص گروه‌های وابسته به صنعت ساختمان در بورس همیشه صعودی بوده است.

در سطح کلان نیز رشد تولید ناخالص داخلی بدون نفت در سال ۸۹ نسبت به سال ۸۸ از ۳٫۷ به ۶٫۱ درصد و با احتساب نفت از ۳٫۳ به ۵٫۷ رسید که این افزایش رشد اقتصادی به دلیل اجرای برنامه مسکن مهر بوده و در سال ۹۰ و ۹۱ نیز تداوم داشته است. این رشد اقتصادی به‌واسطه هدایت بخشی از نقدینگی به این لوکوموتیو اقتصادی بوده که به صورت همزمان عدالت اقتصادی را افزایش داده است.

ب- اشتغالزایی بالا و ارزان

در بخش مسکن به‌ازای تولید هر ۱۰۰ متر مربع زیربنای مسکونی ۱٫۴۴ شغل مستقیم و ۱٫۰۰۸ شغل غیر مستقیم در یک سال ایجاد می‌شود. بنابراین در این بخش به ازای ۲۰ میلیون تومان سرمایه‌گذاری می‌توان یک شغل در یک سال ایجاد کرد که در مقایسه با سرمایه‌گذاری مورد نیاز برای اشتغال‌زایی در دیگر بخش‌های اقتصادی بسیار کمتر است. در سال ۸۹، یک میلیون و هفتصد هزار نفر و در سال۹۰، دو میلیون و صد هزار نفر به‌صورت مستقیم و غیر مستقیم بواسطه رونق مسکن مهر شهری و روستایی در پهنه جغرافیایی کشور مشغول به کار بودند. قابل ذکر است که عمده اشتغال ایجاد شده در این بخش برای مردان به عنوان سرپرست خانوار بوده است.

ج- کنترل تورم بخش مسکن و تورم عمومی

اجرای برنامه مسکن مهر سبب شده تا شاخص بهای مسکن، سوخت و روشنایی که طی سالیان گذشته همواره بالاتر از تورم عمومی بود، طی چند سال اخیر پایین‌تر از تورم عمومی قرار گیرد؛ این در حالی است که با توجه به هرم سنی جمعیتی کشور و تقاضاهای انباشته شده پیش‌بینی می‌شد که تورم دراین بخش نسبت به سال‌های قبل از آن بسیار بیشتر باشد. با این وجود برنامه مسکن مهر نه‌تنها مانع از افزایش شدید شاخص بهای بخش مسکن شد بلکه آن را پایین‌تر از شاخص بهای تورم عمومی قرار داد و در نتیجه؛ با توجه به نقش کلیدی بخش مسکن در سبد تورم عمومی (۲۸٫۶ درصد) مسکن مهر عملا به عنوان ضربه‌گیر و کنترل کننده این تورم هم عمل کرد. شایان ذکر است درصد قابل توجهی از افزایش این شاخص در سال ۹۰ به‌واسطه افزایش سهم سوخت و روشنایی با اجرای گام نخست طرح هدفمندی یارانه‌ها است که در نمودار زیر مشاهده می‌شود:

د- افزایش قابل توجه تولید مسکن و جبران عقبماندگی گذشته

آمار متوسط تولید واحد مسکونی در سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵ بیانگر تولید سالیانه حدوداً ۵۰۰ هزار واحد مسکونی بوده است که در طی سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۰ به سالیانه حدود یک میلیون واحد مسکونی افزایش یافته است. علاوه بر این؛ بر اساس آمار سرشماری نفوس و مسکن کشور در ابتدای سال ۸۴ کشور با کمبود ۱٫۵ میلیون واحد مسکن (نسبت به تعداد خانوار) مواجه بوده است که با اجرای طرح مسکن مهر و حمایت های ویژه دولت؛ این کمبود به صورت کامل جبران شده و حتی تعداد واحدهای مسکونی از تعداد خانوار پیشی گرفت. بر اساس نتایج سرشماری نفوس و مسکن کشور در سال ۹۰ در مجموع ۲۱٫۶ میلیون واحد مسکونی به ثبت رسیده است ولی تنها ۲۱٫۲ میلیون خانوار در شهرها و روستاهای کشور وجود دارد.

لازم به ذکر است بر طبق آمارهای ارائه شده توسط وزارت راه و شهرسازی[۵]؛ در طی سال‌های ۸۵ تا ۹۱ مجموعاً حدود ۴ میلیون واحد مسکونی در کشور در قالب برنامه مسکن مهر در دست احداث بوده است که از این میزان حدود یک میلیون و هشتصد و پنجاه هزار واحد مسکونی سهم روستاها و حدود دو میلیون و صد و پنجاه هزار واحد مسکونی سهم شهرها بوده است. از این تعداد واحد مسکونی در دست احداث تا پایان سال ۱۳۹۱ مجموعاً حدود یک میلیون و صد هزار واحد مسکونی شهری و حدود یک میلیون و پانصد هزار واحد مسکونی روستایی به بهره‌برداری رسیده و قرار است در سال ۱۳۹۲ نیز یک میلیون و پنجاه هزار واحد مسکونی شهری و دویست هزار واحد مسکونی روستایی به بهره‌برداری برسد.



[۱] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=10955

[2] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=19301

[3] http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=20831

[4] http://maskannews.ir/?lang=fa&state=showbody_news&row_id=1580

http://maskannews.ir/?lang=fa&state=showbody_pic&row_id=1591

http://inn.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=0&Id=105066&Rate=0

http://www.mehrnews.com/detail/News/2031455

[5] http://www.mehrnews.com/detail/News/2031455

http://www.mehrnews.com/detail/News/2024994

http://inn.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=0&Id=105066&Rate=0

http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920124000803

http://www3.irna.ir/fa/News/80574836/

ویژه‌ها
رادیو